Skip to end of metadata
Go to start of metadata

1.2 Kanalizasyon Projelerinde Temel Kavramlar

1.2.1 Boru Tipleri:

1.2.1.2 Beton Boru

Beton boru şehirlerin ve yerleşim yerlerinin alt yapı sistemlerinin yapı taşlarından birisidir. Beton Borular yardımı ile alt yapı hizmetleri en iyi şekilde çalışır. Beton Boru tercih edilme sebeplerinden en önemlisi yıllarca hiç bir şekilde çürüme veya alt yapı sistemini zarara uğratacak materyaller bulunmamasıdır. 

1.2.1.3 Korige Boru

Kanalizasyon sistemlerinde kullanılan boru malzemelerinin aşınmaması ve kimyasallara karşı dayanıklı olması istenir. Polietilen hammaddesi korozyona karşı dayanıklı bir malzeme olduğundan uzun ömürlü kanalizasyon sistemleri için ideal boru malzemesidir.

1.2.2  Baca Kullanım Yerleri          

Kanalizasyon şebekelerinde; Kavşaklarda, Akımın yön değiştirdiği yerlerde, Kot değişikliklerinde, İki baca arasındaki uzunluk çapa göre belli değerleri geçtiğinde, baca kullanılır. 

Kontrol (muayene), düşüşlü (şütlü) ve yıkama bacaları olmak üzere üç tür baca kullanılır.

1.2.2.1 Kontrol Bacaları         

Kontrol bacaları; akımın kontrol edilmesini, kanal içinde akan suyun atmosfere açık olmasını ve aerobik koşullarda kalmasını ve kanallar tıkandığında açılmasını sağlayan bacalardır.

1.2.2.2 Düşüşlü (Şütlü) Bacalar

Sokak eğimlerinin kanallar için kabul edilen maksimum eğimlerden daha fazla olması durumunda, kanal ağı üzerinde düşüler yapılarak istenilen eğimleri elde etmek için kullanılan bacalardır. Düşü gereken yerlerdeki kontrol bacalarının giriş ve çıkış kotları arasında genellikle 2 m’yi geçmeyecek şekilde kot farkları düzenlenir.  Bazı özel durumlarda , gerekli koşulları sağlamak kaydı ile  4 m’ ye kadar  düşü yapılabilir.

1.2.2.3 Yıkama Bacaları           

Özellikle başlangıç kanallarında debiler çok az olduğu için akımın gerçekleşmesi için gerekli su derinliğinin ve akış hızının sağlanması zordur. Akım hızının 0.5 m/s den küçük olduğu bacalarda; dışarıdan su verilmek veya baca içerisinde kullanılmış suyu depolamak ve sonra serbest bırakmak  için yapılan bacalardır.

1.2.3 Hidrolik hesaplarda; Ganguillet-Kutter ve Manning-Strickler Formülleri kullanılır. 

 Ganguillet-Kutter formülü: v=100/1+m/√R(RJ)1/2   

 Manning-Strickler formülü: v=1/nR2/3J1/2 

formülleri kullanılmaktadır. Ayrıca uygulamada Manning formülünün abak veya tablo haline getirilmiş şekilleri de tercih edilmektedir. Bu formüllerle yarı dolu ve tam dolu durum için hesap yapmak yeterli olmasına rağmen diğer doluluk oranları için hazırlanmış tablo ve abaklar kullanılarak hız ve doluluk oranları hesaplanabilmektedir.

1.2.4 Mecra

Akarsu veya dönen bir cismin üzerinde aktığı yada döndüğü yataktır. 

1.2.5 Maksimum, minimum akış hızları

Kanalda çökme olmaması için akış hızının 0.5-0.6 m/s’den büyük olması istenir. Maksimum akış hızı İller Bankasınca 2-2,5 m/s olarak sınırlandırılmıştır. Büyük hızlar borunun aşınmasına ve özellikle debinin büyük olduğu kanallarda akım yönünün değiştiği yerlerde büyük itki kuvvetlerinin oluşmasına neden olurlar. 

1.2.6 Minimum ve maksimum doluluk oranları

İller Bankası yönetmeliğinde kullanılmış su kanallarında; minimum doluluk oranı (h/D=0.1), Maksimum doluluk oranı (h/D=0.60) öngörülmektedir. Ancak yer altı suyunun bulunmadığı, evlerden yağmur sularının kanala gelemeyeceği bilinen yerlerde doluluk oranı 0.80’e kadar artırılabilmektedir. 

Kanalların kısmi dolu olarak hesaplanmasının sebepleri şunlardır;

Yer altı suyunda kanala sızmaların olabileceği,

  • Kullanılmış suların zamanla ayrışarak metan ve hidrojen sülfür gibi gaz oluşturması,
  • Kullanılmış suların kimyasal yapısından dolayı kanal kapasitesinin zamanla azalması,
  • Gelecekte su kullanımının öngörülen değerlerden fazla olması
  • No labels